Feedback geven, het is me wat. Bij mijn eigen leerlingen en studenten vind ik het nu niet meer lastig. Met de mijmeringen van de vorige columns in mijn achterhoofd, ben ik eigenlijk heel tevreden over hoe ik met ze communiceer. Ik durf duidelijk te zijn, en behoorlijk kritisch, in het kader van ‘de wereld van de leerling groter maken’. Wat ze nog niet kunnen waarnemen, neem ik voor ze waar en daar maak ik ze deelgenoot van. We zetten in samenspraak leerlijnen uit voor hun ontwikkeling en ik geef feedback over hun proces, de taak, hun ‘zelfregulatieve vaardigheden’ en het resultaat. Beetje bij beetje worden de leerlingen zelfstandiger en prettig constructief kritisch.
Maar toch zijn er nog van die feedbackworstelmomenten. Ik vroeg me af wat het verschil was tussen die worstelmomenten en wanneer ik wel tevreden ben. Ik vond er drie. Ten eerste: het overkomt me alleen als ik iemands spel of andere vorm van presentatie niet zo goed vind. Ten tweede: het blijkt vooral lastig bij leerlingen en studenten die ik niet zo goed ken. En ten derde: ik heb er meer last van wanneer het om onderwerpen gaat die ik wel uit eigen ervaring ken, maar waarover ik minder lesgeefervaring heb. Met andere woorden, hoe beter ik iemands leerproces ‘voor me kan zien’, hoe beter ik constructieve feedback kan geven en kan inschatten wat een volgende stap zou kunnen zijn.
En wat gebeurt er dan, tijdens zo’n feedbackworstelmoment? Tja, het woord zegt het al: ik ga me raar gedragen. Ik wordt een beetje chagrijnig en boos en voel me onrustig en opgelaten. Ik weet niet waar ik moet beginnen en Ik weet niet wat ik moet zeggen. Ik had me natuurlijk voorgenomen om constructieve feedback te geven, maar in plaats daarvan geef ik de student het gevoel dat ie ‘iets fout heeft gedaan’. En omdat ik niet helemaal overzie waar de leerling vandaan is gekomen en/of waar ie naartoe kan groeien, blinkt mijn kritiek niet uit in helderheid. En ja, ik ben ook maar een mens, maar deze momenten voegen weinig toe aan het leerproces van de leerling of student.
Gelukkig is er een oplossing. Eentje die verbazingwekkend goed werkt en kinderlijk eenvoudig is. John Hattie*, zijn naam kwam al vaker langs, interviewde vele studenten over het onderwerp feedback. Daaruit bleek dat zij meestal zelf ook wel weten dat iets nog niet of nog lang niet af is. En dat ze begrijpen dat ze dan negatieve feedback kunnen verwachten. Dat vinden ze over het algemeen niet zo erg, al kan het behoorlijk onhandig gegeven worden. Wat de studenten vooral misten in de hele kwestie van feedback, is een reactie op het feit dat ze wel degelijk moeite hadden genomen. Ze hadden werk verzet, er wel of geen moeite mee gehad, waren vastgelopen, of een beetje of eigenlijk best veel verder gekomen. Maar dit aspect, deze moeite – effort – werd eigenlijk zelden benoemd door docenten of beoordelaars. En dat deed meer ‘pijn’ dan de negatieve kritiek die ze soms over zich heen kregen.
Ik vond het een eyeopener. Dankjewel voor de tijd en energie die je er tot nu toe in hebt gestoken, ook als je bent vastgelopen. In feite zeggen we daarmee: ik zie je. Ik hoor je. Je hebt je best gedaan. Het resultaat is misschien nog niet dat wat het zijn mag, maar jij bent die moeite waard.
Feedback op de moeite is de ideale openingszet in ieder feedbackmoment. Daarmee gaan alle deuren open en kunnen we met iedere leerling in dialoog over hoe hij daar is gekomen en hoe hij verder zou kunnen gaan…
* John Hattie & Gregory Yates. Visible Learning and the Science of How We Learn. Routledge 2013
© 2021, 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
