Kunst en zintuigen zijn met elkaar verbonden als een visser met zijn hengel.
Een tekenaar kan niet zonder zijn ogen, een musicus niet zonder zijn oren en een danser niet zonder lichaamsbewustzijn. Iedereen die kan zien, kijkt met zijn ogen, maar niet iedereen ziet hetzelfde. Een tekenaar ziet iets, vertaalt dat naar een innerlijk beeld en kan het weer omzetten naar papier. Letterlijk, of veranderd. Musici doen iets vergelijkbaars. Tijdens het instuderen van repertoire, vormen we een innerlijke ‘representatie’ van die muziek en laten die via het bespelen van ons instrument weer aan de buitenwereld horen. Hoe meer we onze zintuigen ontwikkelen, hoe beter we kunnen tekenen of musiceren.
In onze opvoeding staat de ontwikkeling van het visuele, het kijken, voorop. We laten kinderen al heel vroeg spelen met papier en potloden. We geven ze goed materiaal; niet alleen grijze potloden, maar ook kleurpotloden en verf. In onze cultuur lijkt de ontwikkeling van het gehoor minder belangrijk: we luisteren graag naar muziek, maar het maken van muziek is bij ons geen noodzaak.
En zo stuiten we misschien op een oorzaak voor het fenomeen dat kinderen vaak wel fanatiek beginnen aan het spelen van een instrument, maar er niet mee doorgaan.
Net zoals kinderen de behoefte voelen om te tekenen, willen ze ook muziek maken. Niet omdat ze beroepsmusicus willen worden, maar omdat ze hun ei kwijt willen. Ze willen zich graag uiten en ze willen graag iets moois maken. Maar als aan die behoefte, aan die bevrediging van hun emoties en creativiteit, niet wordt voldaan, valt die innerlijke motivatie al snel weg. En dan zullen ze eerst stoppen met oefenen en uiteindelijk stoppen met het bespelen van hun instrument. Want er zijn duizend dingen die leuker zijn en ze hebben al tijd tekort.
In de muziekles besteden we wellicht te weinig aandacht aan de emotionele en creatieve kant van musiceren. We leren onze kinderen wel een instrument bespelen, maar aan de eieren komen we niet toe. Zoals gezegd, we geven ieder kind kleurpotloden en lege vellen papier, maar als we muziek maken blijft het akelig grijs en vragen we de leerlingen om netjes binnen de lijntjes te blijven.
Laten we beginnen met de kleurpotloden: ieder kind legt direct verbanden tussen kleuren en emoties. Donkere kleuren zijn somber en verdrietig, lichte vrolijke kleuren vertellen de andere kant van het verhaal. Het is ontzettend leuk om een leerling te laten ervaren welke klanken bij welke emoties passen. We beschikken over verschillen in dynamiek (forte hoort bij boos of juist heel vrolijk, pianissimo bij verdrietig en verlegen), klankkleur (een scherpe klank roept een andere emotie op dan een weke), articulatie (pittige aanzet of juist een hele zachte), vibrato en ga zo maar door. We kunnen de klankvoorstelling van onze leerlingen op vele manieren voeden. Want daar begint het: de oren mogen gaan luisteren, dan komt dat innerlijke klankbeeld vanzelf op gang.
Maar daarnaast willen onze leerlingen ook graag zelf iets maken. Dat kan al met een noot en natuurlijk ook met meer! ‘Maak eens een melodie of verzin eens een ritme met deze noten!’ Het is ook geweldig om te improviseren met klank. Door met welke moderne en ondefinieerbare tonen dan ook gesprekken te voeren -een ruzie, een verliefd stel, een schoolmeester met een stoute leerling en ga zo maar door- kunnen de kinderen naar hartenlust experimenteren en een verhaal vertellen of iets uitbeelden. Waardoor ze net zo veel lol beleven aan musiceren als aan een tekening. Onnodig te zeggen dat dit fantastisch werkt met groepslessen en natuurlijk ook met oudere leerlingen.
Niets is leuker dan ons te laten verrassen door de onuitputtelijke bron van creativiteit bij kinderen. Als een leerling dan alsnog besluit te stoppen, hebben we als docent in ieder geval meegewerkt aan de ontwikkeling van de emotionele beleving, de creativiteit en de fantasie van de leerling. En dan hebben we weer een prachtig doel bereikt…
© 2003, 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
