Lesgeven is – tegen betaling – iemands leven veranderen. Hoe we dat doen, en hoe dat uitpakt, hangt af van onze vakkennis, ervaring en visie. Onze vakkennis, visie en ervaring groeien door de jaren heen, we mogen het ons eigen leerproces noemen. Ieder jaar worden we weer een beetje wijzer, en ieder jaar staan we weer voor verrassingen. Ons leren houdt nooit op en zal, als we naar coach Wooden kijken (zie een andere column), voor een hoop inzicht, plezier en inspiratie zorgen. Maar daar gaat natuurlijk vaak enige ontevredenheid, ergernis, twijfel en geploeter aan vooraf.
Pas geleden was ik weer eens minder tevreden over mijn lessen. Ik had het idee dat ik een bepaalde leerling niet voldoende ruimte gaf, dat ik haar een oefening ‘door de strot duwde’. Daarover nadenkend realiseerde ik me dat ik over het onderwerp van dat moment onvoldoende procesmatig nadacht. Bij veel aspecten van het lesgeven heb ik duidelijk op een rijtje hoe ik stap voor stap een leerling door een leerproces kan leiden. Ik bezit een gereedschapskist vol vakkennis, heb ervaring met het toepassen van dat gereedschap bij verschillende leerlingen en beschik over een visie waarom ik het onderwerp belangrijk vind en de moeite van het lesgeven waard. Ik kan zo’n onderwerp in stukjes knippen, ken vele tussenstapjes en zie de mogelijke leerprocessen voor me. Daardoor kan ik in een growth mindset blijven: ik weet dat een leerling dat kan leren, mits de leerling het zelf ook wil en er energie en tijd in steekt.
Ik durf wel te zeggen dat ik beschik over een growth mindset. Wellicht sla ik zelfs een beetje door: ik geloof eigenlijk dat alles wel aan te leren is. Het was daarom des te meer confronterend om te merken dat mijn gebrek aan gereedschap in mij een fixed mindset teweeg brengt: de leerling heeft het of heeft het niet. Het feit dat ik een onderwerp niet goed genoeg in stukjes kan knippen, maakt dat ik denk: het hebben van een mooie toon hoort bij talent. Of: muzikaliteit is aangeboren. Of: lichaamsbewustzijn hangt van iemands DNA af. Als ik in zo’n mindset zit, merk ik dat ik anders ga lesgeven. In plaats dat ik geduldig mijn vakkennis, ervaring en visie inzet, neem ik zevenmijlslaarzen. Ik denk niet van A naar Z, maar van A óf Z. Alles of niets. En dat zijn de momenten dat ik voel dat ik ‘een leerling iets door de strot duw’.
De begrippen growth en fixed mindset komen van de Amerikaans psychologe Carol Dweck*. Ik heb al eerder over haar geschreven, onder andere in de column ‘Ruimte voor muziek’. Ik herken bij mijn leerlingen en studenten grote verschillen in mindset en grappig genoeg geloof ik zelfs (en Carol Dweck met mij) dat het mogelijk is om een fixed mindset te veranderen in een growth mindset. En dat ik daar met mijn vakkennis, ervaring en visie zelfs een steentje aan kan bijdragen. Dat ik zélf ook last blijk te hebben van een fixed minset was dus wel even schrikken. Maar een mooie start voor een nieuw leerproces.
De veel te vroeg overleden Koosje van Haeringen beschreef het fraai in de toelichting van haar Master thesis: ‘In this thesis I describe the great potential that violin teaching to children in middle childhood offers, provided that the teacher has a good understanding of the learning process of the child, a clear vision and long-term strategy for the teaching and tremendous patience. (…).’ **
Tremendous patience. Oneindig geduldig. Niet alleen met de leerling, maar ook met onszelf…
*) Carol Dweck – Mindset, de weg naar een succesvol leven
**) Zie: https://www.researchcatalogue.net/view/234820/360622
© 2017, 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
