De examenperiode op conservatoria is voor velen de minst favoriete periode van het jaar. We begrijpen de noodzaak, maar menigeen ziet zijn of haar nachtrust verstoord door deze periode van meten en beoordelen. En dan heb ik het niet alleen over studenten, maar juist ook over docenten. Natuurlijk, als een student de sterren van de hemel speelt en een hoog cijfer haalt, is dat een feestje. Maar zelfs dan is en blijft zo’n musiceer-examen akelig spannend. Examens en tentamens kunnen ons diep raken.
Een tijdje terug volgde ik een workshop bij Joyce Brouwer, trainer van de Reflect Academy en specialist in diverse onderwijskundige processen. De workshop ging over ‘luisteren’. We kregen een aantal opdrachten en hoewel het in dit geval over het luisteren naar iemands verhaal ging, viel er bij mij weer zo’n spreekwoordelijk kwartje.
We werden ons ervan bewust dat er, tijdens het luisteren, diverse mentale processen in ons hoofd plaatsvinden. Precies die processen die maken dat ik me soms zo kwetsbaar voel tijdens beoordelingsmomenten, en soms ook tijdens het lesgeven. Het idee is dat, wanneer we naar iemands verhaal luisteren, dit verhaal bij ons van alles en nog wat oproept. We vinden er iets van, we herkennen iets uit ons eigen leven of er borrelen direct een aantal goede ideeën en adviezen in ons naar boven. Deze innerlijke dialoog noemde Joyce intern luisteren en dit kan ons – zonder dat we het door hebben – zo in beslag nemen, dat het als het ware de plaats inneemt van het luisteren naar de ander.
Wanneer we ons rustig en kalm voelen, kan dit interne luisteren heel interessante informatie opleveren. Bijvoorbeeld over de vervolgstappen die we zouden kunnen nemen in ons lesgeven. Maar als we ons niet rustig voelen, kan dit interne luisteren heftige vormen aannemen. Onze informatieve en neutrale gedachtenspinsels veranderen dan al snel in negatieve gedachten. Tijdens examens gebeurt dit maar al te vaak. Onze leerling speelt en we bedenken ons wat we beter / anders hadden moeten doen en we gaan nadenken over wat onze collegae wel niet van ons vinden. We voelen ons beoordeeld of zijn bang dat we beoordeeld zullen worden.
Een andere vorm van intern luisteren is dat we meegesleept worden door de emoties van de verteller, of, in ons geval, van de speler. We leven zo erg mee, dat we als het ware zijn of haar gevoelens overnemen. We weten hoezeer een leerling ergens voor geknokt heeft, hoe belangrijk het spelen voor hem is, en ook hoe lastig hij het vindt om voor een commissie te spelen. Ook hier geldt: als het allemaal vanzelf lijkt te gaan, is het een feestje, maar als de leerling gespannen is, nemen wij dat heerlijk over.
Deze beide vormen van intern luisteren, negatieve gedachten en meegesleept worden, zijn tijdens examenperiodes aan de orde van de dag. Het zijn hele emotionele ervaringen. We verliezen onze professionele afstand, kunnen niet meer zo goed nadenken en staan fysiek en mentaal onder hoogspanning. Tijdens een juryberaad kan dit ongemakkelijke momenten opleveren, al was het maar omdat we ons soms zo anders voelen dan we zouden willen.
Is er ook een andere manier van luisteren? Gelukkig wel, en dat heet dan globaal luisteren. Dit gaat uit van een kwaliteit van luisteren waarbij we ons bewust zijn van onze eigen innerlijke processen en deze accepteren. Vervolgens kunnen we een mentale afstand creëren die ervoor zorgt dat we kunnen kalmeren en werkelijk kunnen luisteren naar wat de ander – de verteller, een speler of een collega in een examencommissie – te vertellen heeft.
Luisteren naar iemand anders vraagt om luisteren naar ons eigen luisteren.
© 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
