Foutloos en snel spelen is belangrijk. Het is immers een hoorbaar bewijs van kwaliteit: een goede musicus is meestal ook een virtuoos musicus. We besteden allemaal veel tijd aan het studeren van techniek. En met techniek bedoelen we: ‘goede’ vingers.
Het interessante is dat vingers weinig met virtuositeit te maken hebben. We tillen ze op en doen ze naar beneden. De vingerbewegingen van de meeste blazers zijn bovendien eenvoudig. Zeker als we het vergelijken met een gitarist, violist of pianist.
Snel en foutloos spelen komt uit een andere bron en voor de verbetering van onze techniek moeten we bij de werkelijke opdrachtgever zijn: onze hersenen. Iets, bijvoorbeeld het lezen van noten, brengt een drang om te spelen op gang en vervolgens gaat er vanuit de hersenen een signaal naar de vingers. Zoals mijn vingers hebben bewogen voor het typen van deze column.
Stel, we spelen van bladmuziek. Simpel gezegd zien de ogen een notenbrij en geven deze door aan de hersenen. De hersenen vertalen de notenbrij naar een vingerbeweging. Zo’n route kan ook door onze oren op gang worden gebracht. We horen muziek, bijvoorbeeld omdat iemand iets voorzingt, onze hersenen vertalen dit en onze vingers gaan bewegen. De muziek kan ook denkbeeldig zijn: onze hersenen sturen onze vingers aan als we een klankvoorstelling hebben.
Als we enige logica in de notenbrij kunnen ontwaren, verlopen de vingerbewegingen soepeler. Door toonladders, akkoorden en liedjes door alle toonsoorten te studeren, creëren we bovendien een neuraal vangnet waar ons brein op terug kan vallen. Dat verklaart ook waarom het spelen van atonale muziek veel lastiger is; daar is het tonale vangnet helaas niet op berekend…
Als iemand ‘slechte vingers’ heeft en bijvoorbeeld foute noten speelt, kunnen we een muzisch rijtje langs lopen: heeft de leerling goed gelezen, weet hij hoe het klinkt en begrijpt hij wat er staat? En als dat allemaal klopt: zingt hij dan ook innerlijk mee? Hieraan werken levert veel meer op dan lastige passages alleen met ritmes en een opschroevende metronoom studeren.
Letterlijke oog / leesfouten komen ook voor. Daarmee bedoel ik dat de ogen van een leerling blijven ‘hangen’ bij de noot die hij speelt. Waardoor hij p e r n o o t i n p l a a t s v a n p e r m e l o d i e l e e s t , z o a l s j o n g e k i n d e r e n p e r l e t t e r l e z e n, in plaats van per woord. We kunnen hem dan leren om patronen te herkennen, in groepjes te lezen (2 tot 6 noten) of om vooruit te lezen, zoals we dat ook bij het lezen van teksten doen.
En jawel, vingerbewegingen moet ook apart gestudeerd worden. Dan hebben we het bijvoorbeeld over lastige greepwisselingen. Door op een aandachtige en langzame manier te studeren, waarbij de vingers soepel blijven bewegen, werken we aan een ander neuraal netwerk dat we kunnen gebruiken.
Maar de meest bepalende factor bij virtuositeit is het trainen van ontspanning: we reageren immers fysiek en mentaal als het moeilijk wordt. We verstijven als we bang zijn voor een bepaalde passage en gaan te hard werken als iets lastig is. Hoe sneller de noten, hoe meer we ons ‘schrap’ zetten. Deze stress en spierspanning blokkeren onze vingerbewegingen en de aansturende werking vanuit onze hersenen. Waardoor al onze pogingen om virtuoos te spelen weer teniet worden gedaan.
Laten we onze leerlingen leren hoe ze met beweeglijke ogen, een prachtige toon, meezingend in hun hoofd, met precieze, soepele vingers, stevig op de voeten staand, met ontspannen armen en met veel plezier techniek kunnen studeren. Opdat virtuositeit voor iedereen haalbaar wordt!
© 2006, 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
