Soms gaan we naar een concert en alles klopt. Het is goed, het is mooi, het is prachtig, het blijft boeien, we zitten als aan onze stoel genageld en als het concert is afgelopen, vinden we dat ontzettend jammer. Een Superconcert!
Het ervaren van een Superconcert lijkt een collectief gebeuren. Ik herinner me een kort concert met de Nederlandse violiste Isabelle van Keulen en pianist Ronald Brautigam. Iedereen zat ademloos te luisteren en toen het duo klaar was, stond het hele publiek in één beweging op om ovationeel te klappen. Kippenvel!
Superconcerten komen minder vaak voor dan we zouden willen. We gaan honderden keren in ons leven naar concerten, maar superconcerten zijn op de vingers van twee handen te tellen. Wat maakt een concert tot een superconcert? Kenmerkend voor superconcerten is het volgende: we kunnen verschillende ‘lagen’ benoemen waarin de kwaliteit gelijktijdig top is. Die lagen zijn: repertoire, interpretatie, technische uitvoering, meesterschap van de musici en expressie. Mist in een van deze gebieden die topkwaliteit, dan is het (helaas) geen superconcert meer. Laat ik ze allemaal langs gaan.
Allereerst komt repertoire: we vinden het al dan niet supermooi of intrigerend. Dit is natuurlijk aan smaak gebonden; ik persoonlijk luister het liefst naar barok, allerhande kamermuziek en vocale jazz, maar laat me graag verrassen.
Interpretatie is een volgende factor van belang en ietwat aan normen en waarden gebonden. Een geoefende luisteraar waardeert het als een compositie in stijl wordt gespeeld, en dat geldt natuurlijk vooral voor ‘klassieke’ muziek. Bij interpretatie hoort ook het begrijpelijk maken van de muziek. Alsof we als luisteraar bij de hand worden genomen en door een superinteressant landschap worden geleid. Berg op, berg af, over een kronkelig paadje langs ondoordringbare struiken, door bossen, door een dorpstraat of langs een kermis. Met een coda als een boottochtje door rimpelloos, donker water.
De technische uitvoering is een volgende laag die superkwaliteit behoeft. De musici moeten niet alleen het stuk gaaf en zuiver kunnen spelen, maar ook de gekozen interpretatie (de wandeling) vol speelgemak kunnen uitvoeren.
Meesterschap van de musici is misschien nog wel belangrijker voor het welslagen van een concert. Als we musici zien ploeteren, als ze fysiek gespannen zijn, als ze het zicht- en hoorbaar niet naar hun zin hebben, dan zitten wij niet lekker te luisteren. En andersom: als we het gevoel hebben dat de musici bezield musiceren, dat er met verve wordt samengespeeld en dat de musici er zelf van genieten; dat alles maakt het bijwonen van een concert tot een feest.
En dan tot slot: expressie. Ex-pressie betekent uit-drukking. Het uitdrukken van emoties in klank. Niet alleen de dramatiek die er duimendik bovenop ligt, maar alle grijstinten die er maar te vinden zijn. De saaie passages echt saai, de droevige hartverscheurend en de spannende akelig intens. Door effectieve expressiviteit wordt de interpretatie duidelijker, zoals theatermake-up de gelaatsuitdrukking van een acteur vergroot. De musici spelen niet alleen voor elkaar, maar ook voor ons.
Superconcerten zijn zeldzaam, maar gelukkig zijn er veel concerten die dicht in de buurt komen. Bijzonder genoeg is dat vaak het geval bij concerten die door kinderen worden gegeven. Een aantal factoren lijkt in hun voordeel te werken: de concerten zijn bijvoorbeeld meestal kort, waardoor het ‘superen’ niet lang hoeft te duren. Vaak is het repertoire goed gekozen: muzikaal interessant en technisch goed speelbaar. Sommige kinderen kunnen al heel expressief zijn en het allerbelangrijkste: de onbevangenheid van kinderen maakt hun meesterschap fris en ontroerend.
Onnodig te benadrukken hoe interessant deze vijf lagen voor elke musicus zijn, voor het geven van concerten én voor het lesgeven.
© 2006, 2023 Wieke Karsten
© 2023 Dik Klut
